Αλήθεια ή AI; Όταν η AI κλονίζει το αυτονόητο

Υπήρξε μια εποχή που η εικόνα ήταν απόδειξη. Αν έβλεπες μια φωτογραφία, θεωρούσες ότι κάτι είχε συμβεί. Αν άκουγες μια φωνή, πίστευες ότι κάποιος είχε μιλήσει. Αν έβλεπες έναν άνθρωπο σε ένα βίντεο, δεν χρειαζόταν να αναρωτηθείς αν ήταν πράγματι εκεί.

Σήμερα, πριν πιστέψουμε αυτό που βλέπουμε ή ακούμε, μπορεί να χρειαστεί να αναρωτηθούμε: είναι αληθινό ή το έφτιαξε η AI;

Το ερώτημα μοιάζει τεχνολογικό. Στην πραγματικότητα όμως είναι βαθιά ανθρώπινο.

Γιατί ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη μόνο από πληροφορίες. Έχει ανάγκη από τη βεβαιότητα μιας κοινής πραγματικότητας. Την αίσθηση ότι υπάρχει ένας κόσμος κοινός για όλους μας, μια «αυτονόητη» πραγματικότητα της καθημερινής ζωής, όπως την περιγράφουν οι Peter Berger και Thomas Luckmann στο The Social Construction of Reality: ένας κόσμος όπου κάποια πράγματα συνέβησαν και κάποια άλλα όχι.

Η τεχνητή νοημοσύνη έρχεται να κλονίσει ακριβώς αυτό το θεμέλιο της κοινωνικής ζωής.

Δεν είναι μόνο ότι μπορεί να δημιουργήσει μια ψεύτικη φωτογραφία ή ένα ψεύτικο βίντεο. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι μπορεί να κάνει την αληθινή φωτογραφία ή το αληθινό βίντεο να μοιάζει αμφισβητήσιμο.

Υπάρχει ήδη ένας όρος γι’ αυτό: liar’s dividend.

Δηλαδή όσο περισσότερο γνωρίζουμε ότι κάτι μπορεί να είναι ψεύτικο, τόσο πιο εύκολο γίνεται να αρνηθούμε κάτι που είναι αληθινό. Η αλήθεια χάνει την αποδεικτική της δύναμη. Και τότε το πρόβλημα δεν είναι πλέον ότι μπορεί να πιστέψουμε ένα ψέμα. Είναι ότι μπορεί να πάψουμε να πιστεύουμε την αλήθεια.

Και κάπου εδώ η τεχνολογία συναντά την ψυχολογία.

Ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει ότι εξαπατήθηκε. Είναι όμως πολύ δυσκολότερο να ζήσει χωρίς να ξέρει αν μπορεί να εμπιστευτεί αυτό που βλέπει, ακούει και θυμάται.

Ίσως αυτή να είναι η πραγματική ανατροπή που φέρνει η AI: όχι ένας κόσμος γεμάτος ψεύτικες εικόνες, αλλά ένας κόσμος όπου κάθε εικόνα μπορεί να αμφισβητηθεί.

Ο Michael Hogg, μέσα από τη θεωρία του για την αβεβαιότητα και την ταυτότητα, έχει δείξει ότι όταν η αβεβαιότητα αυξάνεται, οι άνθρωποι αναζητούν συχνά ανθρώπους, ομάδες και ιδέες που τους προσφέρουν ένα αίσθημα σταθερότητας και βεβαιότητας. Και όσο αυτή η αβεβαιότητα εντείνεται, μπορεί να μη γίνουμε απλώς πιο δύσπιστοι. Μπορεί να γίνουμε πιο πρόθυμοι να πιστέψουμε εκείνον που μας προσφέρει μια σίγουρη απάντηση. 

Κι αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον — αλλά και το πιο επικίνδυνο — σημείο. Γιατί όταν θα χάσουμε την κοινή μας βεβαιότητα για το τι είναι πραγματικό, το ερώτημα δεν θα είναι πια «Αλήθεια ή AI;».

Θα είναι:

Σε ποιον θα πιστεύουμε όταν δεν θα μπορούμε να πιστέψουμε ούτε αυτό που βλέπουμε;