Γιατί τα ταξίδια μας κάνουν ευτυχισμένους;

Αν ρωτήσεις δέκα ανθρώπους τι τους κάνει πραγματικά ευτυχισμένους, οι περισσότεροι θα σου απαντήσουν: «τα ταξίδια». Δεν πρόκειται για σύμπτωση, ούτε για ένα ακόμη κλισέ των social media. Η επιστήμη της ψυχολογίας και η νευροεπιστήμη επιβεβαιώνουν αυτό που ήδη νιώθουμε: η μετακίνηση σε ένα μέρος διαφορετικό από αυτό που ζούμε, έχει ριζική και μετρήσιμη επίδραση στον εγκέφαλό μας. Δεν είναι μια εφήμερη χαρά, όπως το να αγοράσεις πχ ένα καινούργιο ρούχο ή κινητό. Είναι ένας βαθύτερος εσωτερικός επαναπρογραμματισμός.

Πώς όμως ενεργοποιείται αυτός ο μηχανισμός που μας μεταμορφώνει κάθε φορά που σχεδιάζουμε ένα ταξίδι;

Η ευτυχία της προσμονής (Anticipatory Happiness)

Η αλήθεια είναι ότι το ταξίδι ξεκινάει πολύ πριν μπούμε στο αεροπλάνο. Όταν σχεδιάζουμε μια απόδραση, ο εγκέφαλός μας πλημμυρίζει με ντοπαμίνη απλώς και μόνο στην ιδέα αυτού που έρχεται. Έρευνες δείχνουν ότι η προσμονή και μόνο μειώνει κατακόρυφα το καθημερινό στρες και μας γεμίζει ενέργεια. Τα ταξίδια μάς κάνουν ευτυχισμένους μήνες πριν φτιάξουμε βαλίτσα, γιατί δίνουν στις μέρες μας έναν όμορφο σκοπό να περιμένουν.

Η υπεροχή της εμπειρίας (Experiential Advantage)

Η χαρά από ένα καινούργιο κινητό ή ένα ακριβό ρούχο ξεθωριάζει γρήγορα κι αυτό συμβαίνει γιατί έχουμε την τάση να συνηθίζουμε τα υλικά αγαθά και αναζητάμε αμέσως το επόμενο. Τις εμπειρίες όμως δεν τις "συνηθίζουμε" ποτέ. Γίνονται κομμάτι της ταυτότητάς μας, εγκαθίστανται μόνιμα στη μνήμη μας και μας προκαλούν συναισθήματα και νοσταλγικές εικόνες. Ακόμα κι αν κάτι πάει στραβά, ο χρόνος έχει την τάση να ομορφαίνει τις αναμνήσεις, μετατρέποντας τις αναποδιές σε αστείες ή διδακτικές ιστορίες που θα διηγούμαστε για χρόνια.

Η διαστολή του χρόνου (The Novelty Effect)

Έχεις παρατηρήσει ποτέ πώς μια εβδομάδα στη ρουτίνα περνάει χωρίς να το καταλάβεις, ενώ μια εβδομάδα σε μια ξένη χώρα μοιάζει με έναν ολόκληρο μήνα; Όταν ζούμε στη ρουτίνα μας, ο εγκέφαλος «συμπιέζει» τον χρόνο γιατί δεν λαμβάνει καμία νέα πληροφορία. Όταν ταξιδεύουμε, όμως, το μυαλό μπαίνει σε μια κατάσταση αυξημένης προσοχής (heightened attention state) για να επεξεργαστεί τα νέα ερεθίσματα. Δημιουργούνται τόσες πολλές, πυκνές αναμνήσεις που αναδρομικά νιώθουμε ότι ο χρόνος «μεγάλωσε» και κερδίσαμε περισσότερη ζωή.

Η ψυχολογία του «εδώ και τώρα» (Mindfulness)

Το ταξίδι είναι ο πιο φυσικός τρόπος για να εξασκήσουμε την ενσυνειδητότητα (το λεγόμενο mindfulness). Επειδή δεν μπορούμε να ελέγξουμε το νέο περιβάλλον, αναγκαζόμαστε να εστιάσουμε στο παρόν. Το μυαλό σταματά να τρέχει στις υποχρεώσεις και συνδέεται άμεσα με ό,τι βλέπουμε, ακούμε και γευόμαστε εδώ και τώρα. Σταδιακά συμφιλιωνόμαστε με το απρόοπτο —ένα τρένο που καθυστέρησε, μια λάθος στροφή— κι αυτό ρίχνει τα επίπεδα της κορτιζόλης (της ορμόνης του στρες) και μας κάνει πιο ανθεκτικούς στις όποιες δυσκολίες.

Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης (Misperception of Danger)

Τα ταξίδια κατά κανόνα γκρεμίζουν τις προκαταλήψεις μας για το άγνωστο. Συχνά τείνουμε να πιστεύουμε ότι ο κόσμος έξω από τη ζώνη ασφαλείας μας είναι ένα μόνιμα επικίνδυνο μέρος, αλλά η πραγματικότητα έρχεται να μας διαψεύσει. Όταν έρχεσαι σε επαφή με ξένους ανθρώπους και βιώνεις μικρές, καθημερινές χειρονομίες καλοσύνης —κάποιον που σε βοήθησε με τις βαλίτσες ή σου έδειξε τον δρόμο με χαμόγελο— αποκαθίσταται η «γενικευμένη εμπιστοσύνη» σου προς την ανθρωπότητα. Κι αυτή η αυθεντική αίσθηση ασφάλειας ανάμεσα σε αγνώστους είναι ίσως η πιο βαθιά πηγή ευτυχίας.

Το ταξίδι, λοιπόν, δεν είναι πολυτέλεια· είναι μια ανάγκη του μυαλού μας να αναπνεύσει. Είναι ο τρόπος μας να αγοράσουμε χρόνο, να μεγαλώσουμε τη ζωή μας και να θυμηθούμε πώς είναι να εμπιστεύεσαι τον κόσμο γύρω σου. Όταν επιστρέφεις από μια απόδραση, το σπίτι σου παραμένει ακριβώς το ίδιο. Εσύ όμως έχεις αλλάξει. Κι αυτή η νέα, ανανεωμένη ματιά απέναντι στη δική σου καθημερινότητα είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να σου προσφέρει ένα απλό εισιτήριο.